[Column] Herman Spinhof: Internationale dag van de persvrijheid
03-05-2016 11:44:00 | Hits: 5106 | columnist: Herman Spinhof | Tags:

84 procent van de wereldbevolking woont in een land waar je niet vrij bent om uit te komen voor je mening. Je riskeert celstraf of erger als je dat wel doet. Vaak opgelegd vanuit de overheid (China, Rusland of Marokko) of zoals in Mexico of Colombia door bendes die journalisten de mond snoeren en vermoorden als zij illegale maffiapraktijken onthullen. Journaliste Fidan Ekiz maakte er een zesdelige serie documentaires over met als titel De pen & het Zwaard.

Nederland scoort hoog op de lijst van landen gemeten langs de lat van persvrijheid. Na Finland staat Nederland op nummer twee. Als het om beperking van persvrijheid gaat, is het makkelijker te wijzen naar het buitenland dan de hand in eigen boezem te steken. Want hoe staat de vlag erbij in Nederland. Zijn de criteria op grond waarvan de persvrijheid in een land door de organisatie Reporters Without Frontiers/Reporters sans Frontiers (RWF/RSF) wordt gemeten toereikend genoeg om de stand van zaken werkelijk te meten? De democratisch georganiseerde landen voldoen in hoge mate aan de formele criteria als pluralisme, onafhankelijkheid (zowel politiek als commercieel), mediawetgeving. Per land wordt door middel van een vragenlijst de score op deze criteria vastgesteld en de mate van persvrijheid bepaald. Maar is er niet diepgaander onderzoek nodig om dat te bepalen? 

Een paar overwegingen op 3 mei, de Internationale Dag van de Persvrijheid.

Een derde van het binnenlands nieuws is direct afkomstig van persberichten. Dat constateerde een onderzoeksgroep van de Radboud Universiteit alweer zeven jaar geleden. Bij de regionale krant De Gelderlander was indertijd bij 70 procent van de berichten niet te achterhalen wat de bron was. Nu constateer ik als dagelijkse lezer van die krant een nog hoger percentage van bijna één-op-een overgenomen persberichten van PR-bureaus, gemeenten en bedrijven.

Het is een open deur om te constateren dat het beroerd gesteld is met de onderzoeksjournalistiek in Nederland en met name in de regionale pers (krant, omroep, internet). Het is in dit verband beschamend voor een voorheen gerenommeerd dagblad als de Gelderlander om een hoofdredactioneel commentaar te lezen over de slecht bezochte openbare Koningsdag-festiviteiten. De dienstdoende redacteur hoefde dit keer ‘niet een kwartier in de rij te staan voor een biertje’ zo lezen we.

Een paar weken eerder volstond de Gelderlander zonder enig verder onderzoek een bericht te wijden aan de verkoop van 600 goede sociale met belastinggeld gefinancierde woningen van woningcorporatie Vivare, die een aantal jaar geleden op omvallen stond vanwege speculeren met derivaten. De 600 woningen zijn verkocht aan het hedgefonds van de Hongaars/Amerikaanse multimiljardair George Sores. In dat deels overgenomen persbericht verdraait de boven de ‘Balkenende-norm verdienende directeur Eric Angenent van Vivare in de krant doodleuk de waarheid door te stellen dat ‘de verkoop niet is ingegeven door financiële nood’. Een kijkje in de jaarcijfers leert echter het tegendeel (Zie De vrije val van Vestia, waarin ook Vivare wordt doorgelicht).

Dat er over de stand van de persvrijheid in Nederland wel iets meer te zeggen valt dan de hoge score op de RWF/RSF-lijst, constateren ook Dr. Tarlach McGonagle (Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam) en advocaat Mr. Otto Volgenant in een artikel van Villamedia van deze maand. Zo zijn er drie wetsvoorstellen in voorbereiding die directe gevolgen hebben voor de journalistieke bronbescherming in Nederland. Het wetsvoorstel dat de wettelijke basis moet verschaffen aan journalistieke bronbescherming is al in de maak sinds de veroordeling in 2010 van Nederland door het Europees Hof voor de rechten van de Mens wegens schending van artikel 10, het zogenoemde Sanoma-arrest (waarin de politie op intimiderende wijze het blad Autoweek in 2002 dwong beelden af te staan van een illegale autorace). Het lijkt erop dat deze wet in 2016 eindelijk wordt vastgelegd. Tegelijkertijd wordt er harder gesleuteld aan het voorstel om de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten te wijzigen waardoor deze diensten veel meer bevoegdheden krijgen om data (ook van journalisten en advocaten) te verzamelen. En het derde wetsvoorstel Computercriminaliteit III biedt de politie de mogelijkheid om te hacken. Ook aan dit voorstel zitten nogal wat haken en ogen aan vanuit journalistieke bronbescherming en persvrijheid.

Zorgelijke ontwikkelingen, maar wel in het besef dat het in Nederland een walhalla is als het gaat om persvrijheid zeker vergeleken met de top-5 van de laagst scorende landen Eritrea (180), Noord-Korea (179), Turkmenistan (178), Syrië (177) en China (176).   

Herman Spinhof is socioloog en zelfstandig journalist
www.twitter.com/hermanspinhof

 

Lees van Herman ook:

05-04-2016 | [Column] Herman Spinhof: Nieuwe tools van Google News Lab
01-03-2016 | [Column] Herman Spinhof: Betrouwbaarheid
01-02-2016 | [Column] Herman Spinhof: Fotografie is magic
22-12-2015 | [Column] Herman Spinhof: Begin van het einde van een groots weekblad?
24-11-2015 | [Column] Herman Spinhof: Waakhondfunctie pers onder druk
27-10-2015 | [Column] Herman Spinhof: Einde regio journalistiek in zicht?
29-09-2015 | [Column] Herman Spinhof: Trends opsporen via Twitter

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Word lid van de Nederlands MediaNieuws Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie