[Column] In-Soo Radstake: Diversiteit in de Nederlandse film en tv sector: Change the system!
04-07-2017 01:11:00 | Hits: 16179 | columnist: In-Soo Radstake | Tags:

Ongeveer anderhalf jaar geleden werd de Werkgroep Diversiteit opgericht; een kongsi van de Dutch Directors Guild, ACT Acteursbelangen, Netwerk Scenarioschrijvers en Film Producenten Nederland, dat op verzoek van het Nederlands Filmfonds vanuit de sector moe(s)t kijken naar de stand van zaken ten aanzien van diversiteit in de Nederlandse film- en televisiesector. Ons land is de afgelopen decennia veranderd in een ongekende melting pot van culturen, alleen is die diversiteit niet of nauwelijks terug te zien in onze audiovisuele producties.

Zelf heb ik ook tweemaal deelgenomen aan gesprekken met deze werkgroep. Hieruit zijn vervolgens een aantal aanbevelingen gekomen om diversiteit voor en achter de schermen te verbeteren, of in elk geval méér een afspiegeling laten zijn van de Nederlandse bevolking. Diversiteit is – hoewel het debat soms anders doet vermoeden – meer dan kleur alleen en gaat over gelijkwaardige representatie van de seksen, seksuele identiteit, (geestelijk en lichamelijk) gehandicapten, leeftijd en ga zo maar door. We betalen allemaal belasting nietwaar?

Ons land is de afgelopen decennia veranderd in een ongekende melting pot van culturen, alleen is die diversiteit niet of nauwelijks terug te zien in onze audiovisuele producties

Uit deze werkgroep zijn drie belangrijke aanbevelingen gekomen. Ten eerste dat er een 0-meting moet komen die in kaart brengt hoe het gesteld is met de diversiteit binnen de filmsector – cast, crew, verhalen, publiek, doelgroepen. Een oproep die gedaan werd aan het Filmfonds, de omroepen, opleidingen, bioscopen en filmtheaters. Een essentieel startpunt wordt het genoemd.

Voorts wordt er gewezen op het belang van bewustwording en debat, het stimuleren van kennis, praktijkvoorbeelden, onderzoek en evaluatie van onderzoeksresultaten, zodat de Nederlandse filmindustrie een goede afspiegeling is van de samenleving.

Een derde punt is het instellen van een diversiteitsbudget, waarbij is voorgesteld aan het Filmfonds om een apart budget in te stellen waar men een aanvraag kan doen voor diversiteitsexpertise. Deze aanbevelingen zijn op 30 juni 2016 gepresenteerd aan het Filmfonds, maar ook aan omroepen, fondsen, academies, festivals en andere genodigden van de grotere meetings van de werkgroep.

Je zal je wellicht afvragen wat exact een jaar na dato de stand van zaken is omtrent dit dossier. Bij crowdfundingplatform CineCrowd, waarmee we maandelijks een live-talkshow organiseren in VondelCS, hadden wij dezelfde vraag en besloten daarom een avond te wijden aan de stand van zaken rondom diversiteit. Er was een divers palet aan gasten uitgenodigd met daarbij ook afgevaardigden van buiten de filmsector, zoals UvA-onderzoeker Reza Kartosen-Wong en Brian Lo Sin Joe van het Fonds Podiumkunsten. Voorts Margo van der Valk, Nederlands Filmfonds, portefeuille Diversiteit en Shariff Nasr. Hij is regisseur en lid van de Werkgroep Diversiteit namens de Dutch Directors Guild.

Stand van zaken

Wat werd er duidelijk? Ten eerste - en misschien wel het belangrijkste - staat het belang van diversiteit inmiddels buiten kijf. Maar om echt te zien op wat voor manieren dit van belang is – economisch, maatschappelijk, beeldvorming, etcetera - is er een nul-meting nodig. Helaas is het zo dat op de vraag waar de nul-meting blijft er nog geen duidelijk antwoord gegeven kon worden. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid? Wie neemt het initiatief in deze? En vooral: wie gaat dit onderzoek betalen?

Beste belangenverenigingen en (overheids)instellingen: time to put your money where your mouth is!

Ten tweede werd duidelijk dat er veel goede wil is (“Het moet op de agenda blijven”) en dat er op de achtergrond heel veel gepraat wordt over diversiteit (“Al twintig jaar”). Blijft het dan bij praten alleen? Nee. Een recente positieve uitzondering is het Nederlands Filmfonds dat een toelichting op diversiteit integraal onderdeel heeft gemaakt van de aanvraagprocedure, hetgeen filmmakers dwingt om na te denken over diversiteit.

Een recente positieve uitzondering is het Nederlands Filmfonds dat een toelichting op diversiteit integraal onderdeel heeft gemaakt van de aanvraagprocedure

Ook de omroepen zijn – ogenschijnlijk – positief bezig. Uit navraag bij de NTR blijkt dat zij met een intensief diversiteitstraject werken (inclusief unconscious bias trainingen) binnen de gehele omroep en daarbij ondersteuning krijgt van experts van de BBC. Ook de VPRO schijnt bezig te zijn en BNN-VARA heeft grote interesse om hier ook iets mee te doen. Maar is dit voldoende om de noodzakelijke veranderingen - waarover al meer dan twintig jaar wordt gesproken – te bewerkstelligen?

Bij sommige mensen zit diversiteit in hun DNA, sommigen weten zich ervoor open te stellen en mee te bewegen in de veranderende wereld en bij sommigen zal er nooit een verandering plaatsvinden. Dat bleek ook uit de ervaringen van het Fonds Podiumkunsten, waar (gevoelsmatig) de helft van de organisatie het nut en de noodzaak van diversiteit niet inziet en vooral bang is de eigen positie te verliezen.

Het Fonds Podiumkunsten onderzocht ook hoeveel diverse aanvragen zij kregen en hoevaak deze positief werden beoordeeld. Het bleek dat zij erg weinig diverse aanvragen binnenkregen en dat deze ook nog voor slechts 5 procent positief werden beoordeeld. Het noopte het FPK te besluiten om hun beoordelingscommissies diverser te maken, omdat uit onderzoek is gebleken dat een meer diverse commissie plannen ánders beoordeeld dan commissies die minder divers van samenstelling zijn!

De (misschien wel) belangrijkste uitspraak van de avond kwam van onderzoeker Reza Kartosen-Wong: “Over het algemeen zie je binnen organisaties dat de mensen die verantwoordelijk zijn voor het gebrek aan diversiteit, vaak ook degenen zijn die dat veranderingstraject (moeten) begeleiden en uitvoeren. Het gaat ook om het opgeven van een stukje macht. Daar wringt vaak de schoen.”

Er waren welgeteld nul eindredacteuren, commissioning editors of hoofd drama’s aanwezig 

Ik kan uit eigen ervaring melden dat tijdens de grotere bijeenkomsten van de Werkgroep Diversiteit er welgeteld nul eindredacteuren, commissioning editors of hoofd drama’s aanwezig waren van de verschillende Nederlandse Publieke Omroepen. Terwijl dit wél degenen zijn die al decennia lang bepalend zijn voor wat er in Nederland gemaakt wordt aan films en documentaires.

Is het redelijkerwijs te verwachten dat er nu ineens wél een verbetering optreedt op het gebied van diversiteit? Laat ik een vergelijking met voetbal maken. Als ik aanvallend voetbal wil spelen, dan heb ik een manager nodig die dit wil, een systeem dat dit faciliteert én de spelers om aanvallend te kúnnen spelen. Met enkel verdedigend ingestelde spelers wordt het lastig aanvallen. Met dit in het achterhoofd moeten we constateren – kijkend naar de producties van de afgelopen twintig jaar – dat diversiteit nou niet echt in het DNA zit van de smaakbepalers zijnde omroepen, fondsen én het gros van de makers.

Er zijn diverse personen geweest die mij hebben toevertrouwd zich in het diversiteitsdebat niet al te kritisch te willen uitlaten richting omroepen en fondsen vanuit de angst persona non grata te worden aldaar. “Straks kom ik er daar niet meer in”, wordt er dan gezegd.

Code Good Governance

In veel culturele en overheidsorganisaties wordt er gewerkt volgens de code Good Governance. Dit houdt in dat bestuurders maximaal 2x4 jaar of 3x3 jaar aan het roer mogen staan. Dit houdt een organisatie fris, voorkomt voorkeursbehandelingen en ook het ontstaan van voorkeuren of anti-voorkeuren. Bij het Nederlands Filmfonds volgen zij deze code, waarbij bestuurders, maar óók filmconsulenten (een soort bestuurders die inhoudelijk beslissen over filmprojecten) gebonden zijn aan een maximale termijn dat zij in charge zijn.

Er dient een maximale termijn te komen voor smaakbepalende creatief-inhoudelijke functies binnen de Publieke Omroep

Bij de Publieke Omroepen daarentegen is het mogelijk om decennialang op dezelfde bepalende plek te zitten. Dit heeft de afgelopen jaren – blijkbaar – een dusdanige smaakcorrectie opgeleverd waardoor diversiteit helaas ver te zoeken is. De hoogste tijd dus om het systeem dat dit faciliteert te veranderen. Er dient daarom een maximale termijn te komen voor smaakbepalende creatief-inhoudelijke functies binnen de Publieke Omroep naar voorbeeld van de Code Good Governance en zoals het Filmfonds dat doet bij filmconsulenten.

Door dit nieuwe systeem kan er sneller ingespeeld worden op veranderingen in de samenleving door het inpassen van nieuwe spelers, bij wie diversiteit in hun DNA zit. Deze systeemwijziging zal dan leiden tot een grotere en representatievere diversiteit aan verhalen, makers en visies dan we de afgelopen twintig jaar hebben gezien.

---

In-Soo Radstake is producent van speelfilms en documentaires en directeur van CineCrowd.

@insooradstake

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie