[Column] Bob Goulooze - Mooipraat
20-09-2018 11:51:00 | Hits: 1505 | columnist: Bob Goulooze | Tags:

De media beïnvloeden ons denken. Soms ons doen en nog somser onze uitspraak. Taal is niet vastgeroest. Woorden komen en verdwijnen. Wat wel vast staat is de uitspraak van die woorden.

 Als ik naar het Journaal kijk geloof ik vaak mijn eigen oren niet. Daar spreken de presentatoren lelijk klinkend Nederlands. Neem nu het vaak voorkomende woord ‘vrouw’. Een woord waarvan ik niet wist dat het moeilijk uitspreekbaar was. Het klinkt bij het Journaal, n'importe pas’ wie het uitspreekt, als Fraaauw. Waar het woord ‘vrouw’, indien correct uitgesproken de lippen enigszins doet tuiten om de clement klinkende ‘ou’ uit te spreken en om de zachtheid van het woord nog verder te benadrukken, de eveneens mild klinkende ‘v’ breed voorin de mond te laten klinken, horen we nu het Germaans klinkende ‘Fraauw.’ Een keiharde lelijke F, die eigenlijk alleen bij Feyenoord, Fortuyn en fruit hoort. Een langgerekte breedgebekte aaaaaaaauww completeert de aanval op onze oren.

Op de lagere school, de voorloper van de basisschool, leerden wij het verschil in uitspraak tussen ‘V’ en ‘F’, tussen ‘ou’ en ‘au’, tussen de ‘Z’ en de ‘S’. En ook dat Amsterdammers lelijk en incorrect Nederlands praten. Denk aan de uitspraak van de Mokumer, die de son bij sandvoort in de see heeft sien sakken. Met die hoofdstedelijke krompraat valt nog wel te leven. Ergerlijker is de ‘t’ die een jaar of 15 terug opgang deed. Die plakten sommigen te pas en te onpas achter woorden. Zo ontstond krompraat als “gaat jij op de brommert naar de foebal?” Gelukkig hoor ik die onnodige ‘t’ steeds minder.

Logopedist

Zo diep is het Journaal nog niet gezakt. Maar Rob Trip zou best eens langs een logopedist mogen. De man's uitspraak heeft weinig van doen met correct gesproken Nederlands. Eigenlijk zou hij op inburgeringscursus moeten, want als presentator van Neerlands belangrijkste nieuwsrubriek, moet je natuurlijk wel ABN spreken.

Vroeger had het Journaal een voorbeeldfunctie. Dus sprak men er ABN. Ik herinner me nog de commotie die ontstond toen Noraly Beyer het Journaal ging presenteren. De sympathieke Curaçaose van Surinaamse afkomst kwam onder vuur te liggen doordat haar ‘w’ niet blank genoeg klonk. Da’s logisch en een gevolg van aangeleerde uitspraak. Wij zeggen de ‘w’ met een brede mond terwijl onze overzeese rijksgenoten dat vaak met een getuite mond doen. En ja, dan krijg je klankverschillen. Maar Noraly sprak wel alle ‘w’s uit als ‘w’. Zij maakte er geen andere letters van, zoals Rob Trip (foto boven) placht te doen. Noraly sprak keurig en beschaafd Nederlands; een voorbeeld van goed taalgebruik. Gelukkig is mijn favoriete nieuwslezer Annechien Steenhuizen nog niet besmet met het FvSz-virus. Haar uitspraak is nog behoorlijk ABN, maar zij moet oppassen want zij bevindt zich op een hellend vlak.

Blaaaaaw

Het FvSz-virus beperkt zich niet tot het Journaal. Nagenoeg elke presentator bezondigt zich aan verkeerde uitspraak. Neem Paulien Cornelisse’s ‘Tokidoki’ over het leven in Japan. Op enig moment had zij het over -naar ik later begreep- de kleur blauw. Zij sprak het uit als blaaaaaw. Dus zonder de ‘au’ van blauw.

 Een bekende stem in de nieuwsachtige media was Philip Bloemendal. Philip sprak het woord ‘voor’ uit als ‘veur.’ En dat is ook niet goed. Wel had hij iets dramatisch in zijn stem, dat de luisteraar het gevoel gaf dat de wereld op instorten stond. Het meest opmerkelijke aan zijn presentatie was, dat hij de woorden overdreven correct uitsprak. Daarom denkt iedereen die zijn stem hoort direct aan lang vervlogen tijden, toen verstaanbaarheid nog wel een deugd was. Hoewel ik niet pleit voor een hyper correcte uitspraak à la Bloemendal, vind ik wel dat nieuwslezers een voorbeeldfunctie hebben. 

 Ik denk dat het bewust of onbewust verwisselen van letters is begonnen bij Veronica. Daar had men het sinds de jaren ‘70 over Jadio Vejonica. De voor het Gooi zo moeilijk uitspreekbare ‘r’ wisselde men gemakshalve in voor de ‘j’. Nou maakte dat voor Veronica niets uit want het zou nog tien jaar duren voordat iemand het in de gaten had. Je kon de spraak sowieso niet verstaan vanwege de zich op de voorgrond dringende achtergrond herrie.

Dus NOS, stuur je nieuwslezers naar spraakles. En zorg ervoor dat je het goede voorbeeld geeft. Een Nederlandse variant op BBC’s Learning English zou de NOS zeker niet misstaan.


Bob Goulooze is een onafhankelijk communicatieconsultant voor creatieve oplossingen. 

@Goulooze



Lees ook:

23-07-2018 | [Column] Bob Goulooze: Kreatief Kurken
28-05-2018 | [Column] Bob Goulooze: Zuigen