[Column] David de Jong: NPO-plannen maken Hilversum weer stukje onbestuurbaarder
18-06-2019 13:35:00 | Hits: 2263 | columnist: David de Jong | Tags:

Uit de vorige week gepubliceerde brief van Arie Slob blijkt dat de NPO bij het doorvoeren van die plannen weer een stukje onbestuurbaarder wordt. De brief betekent het einde van NPO 3 in haar huidige vorm, het einde van reclame online en op televisie tot 20 uur, maar er zitten ook enkele aspecten in die minder aandacht krijgen, maar wel van invloed zijn op het publieke landschap, en daarmee het algehele medialandschap.

Het direct aan de NPO in plaats van het ministerie van OCW laten betalen van de opbrensten van de STER, het wel; toelaten van reclame na 20:00 uur en op de radio, evenals de uitzondering op grote evenementen als EK/WK Voetbal en Olympische Spelen, kan een tegengesteld effect met zich meebrengen als men vanuit de regering streeft naar een reclameloze omroep. Voor opbrengstmaximalisatie kan een meer commerciële programmering na 20:00 uur op televisie en op de radio het gevolg zijn. Ook het binnenhalen van grote en meer commerciele evenementen zoals het WK- en EK Voetbal en Olympische Spelen horen daarbij. De opbrengsten zullen direct naar de NPO gaan.

De NPO zelve pleit voor bestuurlijke en organisatorische rust. De relatief tamme reactie van de NPO is opvallend. Zou die er mee te maken kunnen hebben dat de benoemingstermijn van de huidige NPO-bestuursvoorzitter Shula Rijxman voorbij zal zijn als alle plannen hun beslag moeten krijgen?

Tot 2006 zat de NPO in een spagaat waarin omroepverenigingen dankzij hun blokkeringsmacht bij ongeveer alles dat er toe doet bij de publieke landelijke omroep wisten te frustreren. Gevolg was dat er een continue strijd was en de NPO de facto lastig als geheel kon werken, de financiering van programma's kon bepalen en de NPO-zenders te programmeren. Destijds waren Gerrit Jan Wolffensperger en Harm Bruins Slot als bestuursvoorzitters behoorlijk gefrustreerd hoe het oude model (niet) werkte.

Sinds 2006 waren de voorzitters van omroepverenigingen na een flinke NPO-lobby helemaal verdwenen uit de Raad van Toezicht van de NPO, zodat de Raad van Bestuur de NPO als bedrijf kon leiden. Welnu de omroepverenigingen als AVROTROS, KRO-NCRV, BNNVARA, EO, VPRO en de anderen hebben na ruim 13 jaar morren met Arie Slob een medestander gevonden.

Er komt een versterkt adviesrecht voor de omroepverenigingen. Of het nu om de begroting gaat, de programmeerplannen, overeenkomsten met derden, netprofielen en meer. De omroepverenigingen krijgen er meer over te zeggen. Gevolg? Een nieuw conflictmodel.

Als u een bedrijf wil leiden, en ook als u publieke waarden dient te waarborgen, dan zou u toch niet willen dat u met allerlei organisaties die niet alleen van u voor de financiering afhankelijk zijn en elk een eigen belang nastreven, daar dan weer instemming moet verkrijgen? Een ingewikkeld model waarbij dan weer instemming nodig kan zijn van de Raad van Toezicht en de Raad van Bestuur dan weer extra motivaties moet opvoeren, wil ze van de meningen van omroepverenigingen afwijken, maakt de besturing van de NPO onnodig ingewikkeld. En publiek Hilversum staat al bekend om de vele vergadercircuits.

Nog ingewikkelder wordt het met de regionale omroepen. Er zijn er thans 13, allemaal zelfstandig opererend. Overkoepelend is er dan een Stichting RPO. De NOS krijgt net als de regionale omroepen een wettelijke taak voor regionaal nieuws, naast de regionale omroepen. NPO 3 wordt NPO Regio met al dan niet in vensterprogrammering regionaal nieuws samen met de NPO en de omroepverenigingen. Een bestuurlijke spaghetti ontstaat. Omroepverenigingen, NPO. RPO en regionale omroepen die het allemaal eens moeten worden zonder dat er een doorzettingsmacht heeft. Ziet u dat voor zich?

En blijven de regionale omroepen elk zelfstandig bestaan met hun eigen radio- en televisiezenders. Of worden die al dan niet met NPO Regio deels opgedoekt?

De regionale omroepen zijn nu blij dat ze op een landelijk net komen en op voorkeurplekje 3, waar ze tot nu sinds de intrede van digitale televisie bij distributeurs op minder bekeken posities terecht kwamen in de EPG. De vraag is of kijkers straks via het derde net dan meer gaan kijken en of de regionale programmering meer jongere kijkers weet aan te spreken dan nu het geval is. Waar AT5 dat officieel een lokale omroep is, een vergeleken met de regionale zenders jonger en interessantere programmering brengt, zowel online als op televisie, is dat bij de officieel regionale omroepen de vraag.

Er is geen land in Europa die haar publieke bestel zo heeft ingericht als in Nederland. Terwijl de verzuiling zo rond de jaren '90 in Nederland tot haar einde kwam, grossiert de landelijke publieke omroep er nog in. Religie op alle netten (Evangelische Omroep), het katholieke en protestantschristelijke gedachtegoed verspreiden (KRO-NCRV) of sociaaldemocratische beginselen verspreiden (BNNVARA), moet dat anno 2019 vanuit organisaties met belastinggeld? De maatschappij is anno 2019 wel heel anders ingericht.

Het beëindigen van de financiering van verzuilde omroepen, en het opzetten van een publieke omroep was in de periode 1945-1947 heel even het geval, maar anno 2019 is het letterlijk het vloeken in de Hilverumse en Haagse kerk. Of het nu France Télévisions (Frankrijk), SVT (Zweden), VRT (Vlaanderen), BBC (Verenigd Koninkrijk) is, zij zijn in staat publieke waardes als publieke omroepen te bedrijven. Als men toch dan een bezuiniging dient te realiseren om een vrij van commercie zijnde publieke omroep ervan te maken? Genoemde omroepen herbergen zelfs de regionale publieke taak daarbij met regio-afdelingen.

Eén bedrijf met verschillende afdelingen voor nieuws, sport, achtergronden ,documentaires, educatie, dramaproducties en meer. Zonder allerlei overbodige afzonderlijke directies, gebouwen, bureaucratie en meer. Hoeveel meer moois kan er dan gerealiseerd worden in Nederland? Anno 2019 is dat toch geen wereldvreemde gedachte als de nodige checks en balances voor pluriformiteit worden aangebracht?  

Zoals het er nu naar uit ziet, kunnen commerciële partijen met een hernieuwde bestuurlijke spaghetti en met het deels afschaffen van reclame in ieder geval tevreden zijn over wat er bij de NPO gebeurt. Alleen al de nieuwe bestuurlijke spaghetti maakt dat RTL, Talpa, DPG Media en Mediahuis nog meer slagvaardig kunnen handelen ten opzichte van de nieuwe NPO.

Hoe dan ook worden het interessante discussies de komende tijd. Het parlement is straks aan zet!

David de Jong is redacteur bij Nederlands MediaNetwerk en Marketing Report

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie