[Filmrecensie] Bas Vlugt: Moonlight
03-02-2017 08:28:00 | Hits: 5445 | columnist: Bas Vlugt | Tags:

Toen ik studeerde, meer dan 30 jaar geleden, was ik geïnteresseerd in film. In die tijd las ik het boek Screenplay van Syd Field, een standaardwerk over scenarioschrijven uit 1979 dat nu - 38 laar later - nog steeds te koop is.

Uit het boek kan ik me vier dingen nog goed herinneren. Eerste is dat er door het hele boek heen steeds wordt verwezen naar Chinatown, volgens Syd Field het beste filmscenario dat er tot dan toe was geschreven.

Tweede is dat je met een goed scenario zowel een goede als een slechte film kunt maken, dat laatste kan ook met een slecht scenario. Alleen de vierde optie - een goede film maken met een slecht scenario - bestaat niet.

Derde is dat je tijd en plaats - het decor van de film - kunt laten werken voor jouw verhaal. Titanic (James Cameron, 1997) is geen rampenfilm maar een liefdesverhaal. Het decord helpt om het verhaal te vertellen - en in dit geval de box office en de prijzenkast.

Vierde is dat Syd Field uitlegt hoe een goed filmscenario in elkaar zit. Volgens Syd heel simpel. Een film begint met een siuatieschets: wie, wat, waar, hoe. De mensen, de situatie, de verhoudingen, het decor, de tijd. Dan gebeurt er iets, dat het verhaal in werking zet. De motor van de film slaat aan. Plotpoint 1 heet dat. Daaruit volgt de hele film en het verhaal vindt zijn einde in plotpoint 2. Daarna is het afronden en klaar - er kunnen ook verschillende subplotpoints zijn maar dat verandert aan het geschetste uitgangspunt feitelijk niets.

Sindsdien herken ik in films de plotpoints, momenten waardoor ik het scenario door de film heen kan zien en snap hoe de film is geschreven, is bedoeld en in elkaar zit.

Goed, laten we even rusten. Nu films en homosexualiteit.

Een film die ik hoog op het lijstje van mijn persoonlijke favorieten heb staan, is Four Weddings and a Funeral (Mike Newell, 1994). Het is de doorbraak van zowel Hugh Grant als van een Britse filmtraditie die later filmsuccessen als Notting Hill, About a Boy and Love Actually -  alle gedragen of op zijn minst mede-gedragen door Hugh Grant.

Als je iets wilt doen voor aceptatie van homosexualiteit - en in 1994 had je het in de UK en VS over iets anders dan in Nederland - dan moet je het zo doen. Want deze film gaat niet over homosexualiteit, het is een film waar homosexualiteit en passant voorbij komt en dat zonder de flauwe stereotypering die je in fims zo vaak ziet - en waarom zoveel mensen een hekel hebben aan zoiets als Gay Pride.

Dan Moonlight (Barry Jenkins, 2016). Deze film - die 8 Oscar nominaties kreeg, waaronder die voor beste film - greep mij vanaf het openingsshot bij de strot en liet me na afloop verdoofd maar ook verrijkt achter. Een Amerikaanse film blogger zei: This film floored me, it flattened me to the ground.

Moonlight is de verfilming van het toneelstuk In Moonlight Black Boys Look Blue (Tarell Alvin McCraney) en dat uitgangspunt zal er toe hebben bijgedragen dat de film heel veel niet is en heel veel niet doet en daardoor automatisch heel veel andere dingen wel is.

De film speelt in Miami en Atlanta. Als dat niet uit de dialoog zou blijken, zou je dat als Nederlandse kijker niet kunnen zien, want de hele film bevat geen enkel overzichts-shot. De hele film door zijn er mensen in beeld, een straat is achtergrond, door een autoraam zie je vaag een stuk snelweg, geen één keer zie je ook maar een glimp van hoogbouw die de Amerikaanse steden zo kenmerkt.

Het is een manier van filmen die heel dicht bij het hoofdpesonage brengt. En hij heeft het niet makkelijk. Dat is een understatement. We zien een zwarte jongen - Chiron - opgroeien in een zwarte gemeenschap in Miami. Hij wordt al gepest met zijn vermeende sexuele geaardheid lang voordat hij zelf heeft vastgesteld wat die is. Hij worstelt met zijn moeder, hij moet zien te overleven in een wereld waar reddingsboeien spaarzaam zijn.

De decor is in deze film niet een plek waar je een verhaal laat plaatsvinden, deze film is het decor, het is juist het verhaal. De wereld van zwart Miami is zwart, in al zijn rijke etnische schakeringen. In het eerste uur van de film komt er geen blanke in beeld. Daarna - als de Chiron op de middelbare school zit - komt er heel sporadisch een blanke in beeld maar dat is wel decor. In deze film is er geen enkele blanke die een woord zegt of ook maar iets van interactie heeft met Chiron.

De film doet nog meer niet. Natuurlijk geeft de film een tijdsbeeld maar niet zoals we zo vaak in film zien: nergens staat een televisie of radio aan, er wordt nooit gerefereerd aan politiek, sport of gebeurtenissen waardoor je het verhaal concreet in de tijd zou kunnen plaatsen.

Moonlight kent geweld, beklemmend geweld, geweld dat je naar de strot grijpt maar er wordt geen schot gelost in de film, er is alleen een glimp van een wapen. Er is ook geen humor. Er worden geen grappen gemaakt, in de bioscoopzaal waar ik zat, werd niet gelachen, ook niet gegniffeld.

Wat de film ook niet doet is een moreel oordeel vellen. Er is wel moraliteit in Moonlight maar die komt uit de individuele karakters voort. Een drugdealer is in deze film voor alles een mens. Niet per sé een slecht mens. Wat de film dan wel wel laat zien is dat het lastig opgroeien is als zwarte, homosexuele jongen in zwart Miami, zonder vader, met een moeder verslaafd aan crack, die zij koopt van de man die jouw leven probeert te redden.

In de film wordt het zelf niet direct benoemd maar evident is het wel: opgroeien in dit zwart Miami geeft je weinig mogelijkheden tot het opbouwen van een carrière buiten de wereld van drugs en criminaliteit. Word je kok in een straatcafé, dan verdien je niets maar maak je in de kader van deze film al een statement.

Het scenario heeft wel een paar plotpoints maar ze zijn zo licht en terloops dat je ze nauwelijks opmerkt. De film kent dan ook bijna geen wendingen en bijna geen verrassingen en zelfs het einde van de film kun je als kijker al uittekenen. Maar dat maakt allemaal niet uit. De zes acteurs die de twee hoofdpersonen spelen dragen een verhaal dat van begin tot eind fascinerend is om naar te kijken.

Ga kijken en zie.

 

Directed by Barry Jenkins | Produced by Adele Romanski, Dede Gardner, Jeremy Kleiner | Screenplay by Barry Jenkins | Story by Tarell Alvin McCraney | Based on In Moonlight Black Boys Look Blue by Tarell Alvin McCraney | Starring Trevante Rhodes, André Holland, Janelle Monáe, Ashton Sanders, Jharrel Jerome, Naomie Harris, Mahershala Ali, Alex Hibbert, Music by Nicholas Britell, Cinematography James Laxton | Edited by Nat Sanders, Joi McMillon

 

Lees alles over film in op www.nederlandsmedianieuws.nl/bioscoop