[Onderzoek] 110.000 communicatieprofessionals in Nederland
19-06-2019 13:11:00 | Door: David de Jong | hits: 4604 | Tags:

Onderzoek van de Hogeschool Leiden en Hanzehogeschool Groningen naar de omvang en inhoud van het communicatievak wijst uit dat in Nederland circa 110.000 communicatieprofessionals werken. Deze houden zich bezig met een grote verscheidenheid aan communicatiefuncties; van webredactie tot interne communicatie, van journalistiek tot (publieks)voorlichting en van reclame tot community management.

Aanleiding voor het onderzoek is de behoefte van genoemde hogescholen, samen met de beroepsvereniging Logeion, om het communicatievak beter in kaart te brengen. Zo kunnen opleidingen hun lesprogramma’s verbeteren en kan de beroepsgroep gerichter werken aan professionalisering van het vak. Piet Hein Coebergh, Managing Associate bij Lewin Associates en docent bij Hogeschool Leiden en Erasmus Universiteit, leidde het onderzoek.

Piet Hein Coebergh: "Ons onderzoek geeft boeiende inzichten in de communicatiebranche. In Nederland zijn ruim honderdduizend professionals werkzaam in dit brede vakgebied dat - mede onder invloed van technologische ontwikkelingen - voortdurend in ontwikkeling is en werk biedt aan een grote groep mensen binnen zowel profit- als non-profitorganisaties en daarnaast aan een flexibele schil van externe professionals, van wie een groot deel ZZP'er is."

Om een theoretisch gefundeerde meting te realiseren hebben de onderzoekers gekozen voor het klassieke SMCR-model van David Berlo, in het Nederlands bekend als Zender-Boodschap-Medium-Ontvanger (ZBMO). Het onderzoek telt mensen als communicatieprofessional die tenminste 12 uur per week betaald worden om voor organisaties invulling te geven aan ZBMO-ketens.
 
Met deze norm volgt het onderzoek het CBS. Ketenmanagers zoals een medewerker communicatie, journalist, eventmanager, reclameman, lobbyist of brandmanager vallen binnen deze definitie. Professionals die een schakel invullen en geen ketenverantwoordelijkheid hebben, zoals een medewerker klantenservice, vormgever, websitebouwer, onderzoeker, fotograaf of geluidstechnicus, vallen buiten de definitie. Het onderzoek van de twee hogescholen meet geen deskundigheid, alleen wie als communicatieprofessional werkzaam is.
 
Kwalitatief en kwantitatief onderzoek

Sinds najaar 2018 is uitvoerig kwalitatief en kwantitatief onderzoek verricht naar de invulling van ZBMO in Nederland. Tijdens het onderzoek is er overleg geweest met nationale en internationale branche- en beroepsverenigingen Logeion, Nima, VEA, VPRA, MWG, BVA, BVPA, DDA, Idea, Nevir, NVJ, Amec, EACD, Euprera, IPRA en ZZP Nederland. Ook is afgestemd met kenniscentra Eurib, Swocc en het Loco. Schattingen van verenigingen over communicatieprofessionals die zij vertegenwoordigen of in kaart hebben dienen als leidraad.
 
Deze methodologie is besproken met hoogleraren Van Ruler (UvA), Kerkhof (VU), Cornelissen (Erasmus) en Smeets (Universiteit Leiden). Interviews zijn gehouden met directeuren communicatie van Ahold, NS, KPN, KLM, ABP, FrieslandCampina, Tata steel, Shell en de RVD.
Een uitgebreide enquête is verspreid onder afdelingen communicatie van grote en kleine organisaties en via Facebook en Linkedin. In totaal zijn er 819 respondenten geweest die de vragenlijst compleet hebben ingevuld. Hiervan werkt 30 procent part-time.
 
Er bestaan weinig aanknopingspunten voor aantallen communicatieprofessionals. Pionierswerk in Nederland is verricht door Van Ruler in 1999, Prenger en Van Vree in 2003 (“Schuivende grenzen”), Van Ruler en Elving in 2005 en opnieuw Prenger en Van Vree in 2010 (“Gevaarlijk spel”). Deze onderzoeken zijn vooral gebaseerd op informatie van de Kamer van Koophandel en selecte steekproeven. Het laatste onderzoek (2010) telde voor de private en publieke sector bij communicatiebureaus en communicatieafdelingen afgerond tussen 135.000 en 156.000 communicatiemedewerkers.
 
Marketingcommunicatie en journalistiek

Eerder onderzoek telde op consumenten en marketing gerichte activiteiten niet mee. Deze zijn in dit onderzoek van hogescholen Leiden en Groningen wel onderkend als het past bij het ZBMO-model.
 
Van de 110.000 communicatieprofessionals in Nederland werken er 20.000 als extern adviseur, waarvan 15.000 als ZZP-er. Het overgrote deel van deze externen verricht op consumenten en marketing gerichte activiteiten. Van de 90.000 in-house (in dienst van de organisatie) communicatieprofessionals zijn er naar schatting 10.000 vooral met marketingcommunicatie bezig.
 
Ook journalisten tellen in het  onderzoek van de twee hogescholen mee als communicatieprofessional, of zoals de NVJ zegt: mediaprofessional. Sommige onderzoeken stellen aantallen van communicatiemedewerkers en journalisten tegenover elkaar omdat de belangen vaak tegenstrijdig zijn. Kijkend naar het ZBMO-model zijn de overeenkomsten tussen communicatiemedewerkers en journalisten ook volgens de NVJ - vakmatig groot. Daarom zijn journalisten onderdeel van het totaal van de 110.000 communicatieprofessionals die in Nederland werkzaam zijn.
 
Resultaten

De ingevulde enquêtes, interviews en eerdere onderzoeken onderbouwen de schatting van 110.000 communicatieprofessionals. De tellingen zijn gebaseerd op branches en het aantal werkzame personen. Omdat er verschillen zijn tussen die segmenten leidt dit tot bandbreedtes rondom deze schattingen. Meer onderzoek is nodig om vooral in het MKB voor uiteenlopende sectoren preciezer schattingen te maken. Het ZBMO-model blijkt een werkzaam meetinstrument te zijn voor communicatieprofessionals. Zo blijkt onder andere dat professionals die zeer complexe communicatieketens verzorgen - met veel zenders, boodschappen, media en ontvangers - ook hoger scoren op de beroepsniveauprofielen van Logeion.

De percentages in bovenstaande grafiek betreffen het aandeel in van de 1.250.000 bedrijven in Nederland. Daarvan is 70 procent ZZP'er; slechts 0,2 procent van alle bedrijven heeft meer dan 250 medewerkers.

Grafisch is de verdeling van communicatieprofessionals over grote en kleine organisaties in Nederland hieronder weergegeven. Externe communicatieprofessionals werken veelal als ZZP-er of in kleine adviesbureaus. In-house communicatieprofessionals staan op de loonlijst van vooral grote organisaties in zowel de profit als de non-profit sector.

www.hsleiden.nl

 

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Twitter

Volg het Nederlands MediaNetwerk op Facebook

Word lid van de Nederlands MediaNetwerk Groep op LinkedIn

Vacatures in media- en marketingcommunicatie